” အစုိးရဆီမွာသာ တကယ္တမ္း Political Will ေပါ့ႏုိင္ငံေရးအရ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလုပ္ ေဆာင္ဖုိ႔ ဆႏၵရွိတယ္ဆုိရင္ လုပ္ေဆာင္ႏုိင္ တဲ့အေေျခေနမ်ဳိးမွာ ရွိေနေသးတယ္ ”

တစ္ေက်ာ့ျပန္ကခ်င္စစ္ပြဲမ်ား ျပန္လည္ျဖစ္ပြားေနသည္မွာ ၇ ႏွစ္ေက်ာ္ခဲ့ၿပီ ျဖစ္သည္။ အဆုိပါ စစ္ပြဲမ်ား ေၾကာင့္ ကခ်င္ျပည္နယ္ႏွင့္ ရွမ္းျပည္နယ္ေျမာက္ပုိင္းတုိ႔တြင္ ေနရပ္စြန္႔ခြာထြက္ေျပးေနရသည့္ စစ္ေဘးေရွာင္ တစ္သိန္းႏွစ္ေသာင္းေက်ာ္ထိ ရွိေနသည္။

လက္ရွိအခ်ိန္ထိလည္း စစ္ပြဲမ်ား ရပ္တန္႔ႏုိင္ျခင္းမရွိေသးသလို စစ္ေဘးေရွာင္မ်ားအေနျဖင့္လည္း ေန ရပ္စြန္႔ခြာထြက္ေျပး ေနၾကရဆဲျဖစ္သည္။ ႏွစ္ကာလၾကာလာ သည္ႏွင့္အမွ် စစ္ေဘးေရွာင္စခန္းမ်ား ယိုယြင္း ပ်က္စီးျခင္း မ်ားႏွင့္အတူ ေထာက္ပံ့ကူ ညီေရးအပုိင္းတြင္လည္း လိုအပ္ခ်က္မ်ားရွိ ေနဆဲျဖစ္သည္။

ထုိ႔ေၾကာင့္ အဆိုပါေဒသအတြင္းရွိစစ္ ေဘးေရွာင္မ်ား လက္ရွိႀကံဳေတြ႔ေနရသည့္ ေျမျပင္အေျခေနမ်ား ႏွင့္ စစ္ေဘးေရွာင္မ်ား ေဘးကင္းလုံၿခဳံစြာေနရျပန္ႏုိင္ေရး အေျခေနမ်ားႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး ကခ်င္ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ကြန္ရက္အဖြဲ႔မွ ေဒၚခြန္ဂ်ာႏွင့္ ဆက္သြယ္ ေမးျမန္းထားသည္မ်ားကို ေဖာ္ျပလိုက္ပါသည္။

ကခ်င္ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကြန္ရက္ တာဝန္ခံ ေဒၚခြန္ဂ်ာႏွင့္ ေတြ႔ဆုံျခင္္း။

ေမး ။  ။ လက္ရွိ စစ္ေဘးေရွာင္ေတြရဲ့ အေနအထားဘယ္လိုရွိလဲ သိခ်င္ပါတယ္။

ေျဖ။ ။ လက္ရွိ စစ္ေဘးေရွာင္ေတြရဲ့ အေျခအေနလို႔ေျပာရရင္ သူကသံုးမ်ဳိး၊ ေလးမ်ဳိးေလာက္ရွိတာေပါ့ ေနာ္။ တစ္မ်ိဳးကေတာ့ Camp အေဟာင္းေတြ ဥပမာဆိုရင္ျမစ္ႀကီး နားစီတာပူမွာ ေတြ႔ဖူးမယ္ထင္တယ္။ မုိင္း လားကမ့္လိုမ်ဳိးေပါ့။ သူတုိ႔ေတြက ဟုိးႏွစ္စကတည္းက ျဖစ္တည္လာခဲ့တာဆုိေတာ့ အဲ့မွာဆုိရင္ေတာ့ Depression ကပိုမ်ားတယ္။ အေထာက္အကူျပဳတဲ့ ပံ့ပုိးမႈေတြက မရသေလာက္ျဖစ္ေန တဲ့အခါက်ေတာ့ ရွာရ ေဖြရ စားေသာက္ရတာ အင္မတန္ ခက္တယ္။ ေက်ာင္းသားေတြဆုိရင္လည္း ကမ့္ကိုေရာက္တာ  ၇ ႏွစ္ျပည့္ သြားတဲ့အခါ မွာ ဥပမာ သုံးတန္းေအာင္ကတည္းက ေရာက္တဲ့ကေလးဆုိ ဒီႏွစ္မွာ ဆယ္တန္း ေျဖၿပီး ဒါမွဟုတ္ ေအာင္ၿပီး ျဖစ္ရမွာေပါ့။ ဒါေပမယ့္ အဲ့ဒါမ်ဳိး အေျခေနေတြက မရွိ ဘူးေပါ့။ ပညာေရးကအစ၊ ဝမ္းစာကအစ ၿပီးရင္ ကုိယ့္ရဲ့ေနရာထုိင္ခင္းကိုလည္း ျပည္သြားဖုိ႔ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္က မရွိတဲ့အခါက်ေတာ့ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မဲ့သလို ျဖစ္ေန တာေပါ့။ ဒါကျပႆနာတစ္ခုျဖစ္တယ္။ အခုေလာေလာလတ္လတ္ ေရာက္တဲ့သူေတြအတြက္က်ေတာ့အဲ့ျပႆ နာထက္ဆုိးတာက မုိးတြင္းမွာေရာက္လာတဲ့အခါက်ေတာ့ အစစ အရာရာ သြာေရးလာေရး၊ ေနရာထုိင္ခင္းက အစ စာက်က္တတဲ့ေနရာကအစ အင္မတန္ ခက္ေနတယ္။ ဥပမာဆုိရင္ တစ္ေန႔တုန္းက ပဲ ကြၽန္မတုိ႔အဖြဲ႔ေတြ တႏိုင္းဘက္ကို သြားခုိင္းတဲ့အခါ ကေလးေတြက အကုန္လုံးဝမ္း လ်ားေမွာက္ၿပီးေတာ့စာက်က္ေနတာ။ အဲ့ ဒီမွာ ဖေယာင္းတုိင္နဲ႔ ကြၽန္မတို႔ လုံၿခဳံေရး႐ႈ ေထာင့္ကၾကည့္ရင္ မီးေဘးကအစ အင္မတန္ခက္တယ္။ ဘယ္အခ်ိန္မွ ျပန္ေနရမလဲ ဆုိတာအာမခံခ်က္္မရွိဘူး။ အခုသူတုိ႔ဆီမွာက်ေတာ့ ကမ့္ေတြ Shelter ေတြ အသစ္ေဆာက္ ဖုိ႔အတြက္ကလည္း တရားဝင္ခြင့္ျပဳခ်က္မရတဲ့ အခါက်ေတာ့ တရားဝင္ကမ့္ေတြ ခုိင္ခိုင္မာမာ ေဆာက္ဖုိ႔က မျဖစ္နုိင္ဘူးျဖစ္ေနတယ္။ အဲ့ဒီေတာ့ ဘုရားေက်ာင္းေတြမွာပဲ မွီခိုၿပီးေနရသလို ျဖစ္ေနတာေပါ့။ ေလာေလာဆယ္ ဘုရားေက်ာင္းေတြက ၾကည့္မယ္ဆုိေပမယ့္ အဖက္ဖက္မွာ ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဘုရားေက်ာင္းေတြကို အၿပီးပိတ္ သိမ္းခုိင္းမလဲဆုိတဲ့ အႏၱရာယ္ကလည္း ရွိေနတယ္။ ဥပမာဆုိရင္ မေန႔တစ္ေန႔တုန္း ကပဲ IDPS ကမ့္ေတြကို KIO ထိန္းခ်ဳပ္ေနရာ မွာသြားကူရင္ ၁၇(၁) နဲ႔ ဆြဲမယ္ဆုိၿပီး သတိေပးထားတယ္။ ဒါဆုိအင္မတန္မွ ခက္ခဲ တယ္။ မည္သူ႔ကိုမဆုိ ၁၇(၁)နဲ႔ ၿခိမ္းေျခာက္ လို႔ရရင္ မည္သူမဆုိ ဒီဒုကၡသည္ေတြနဲ႔ယွဥ္လိုက္ရင္ မိသားစုကိုပဲ တန္ဖုိးထားတဲ့အခ်ိန္မွာ အခက္အခဲရွိနုိင္တယ္။ ဒါကြၽန္မတစ္ေယာက္တည္းရဲ့ အျမင္ေပါ့။ ဘယ္သူမဆို ကိုယ့္ လံုၿခံဳေရးလည္း အေရးႀကီးလာတာကိုး။ ေနာက္တစ္ခုက အရင္တုန္းကလည္းပဲ ဒီတႏိုင္းလို ေနရာမ်ိဳးဆိုရင္ ျဖတ္ေလးျဖတ္ ပံုစံမ်ိဳးနဲ႔ ဒါသူတို႔ ေတာက္ေလွ်ာက္ကို အကူအညီ ပံ့ပိုးမႈေတြကို ျဖတ္ထားခံရတဲ့ ေနရာျဖစ္ တယ္။ ၿပီးရင္ ဆန္စပါးေတြေတာင္သယ္လို႔မရဘူး။ ဆီဆို အင္မတန္ေစ်းႀကီးတယ္။ အဲ့ေတာ့ ျမစ္ႀကီးနား ဘက္မွာ ကြၽန္မတို႔ ဆန္တစ္အိတ္ကို သံုးေသာင္းပတ္ခ်ာလည္နဲ႔ ဆန္အေကာင္းစားေနရတဲ့အခ်ိန္မွာ တႏိုင္းမွာ ဆန္တစ္အိတ္ကို မေန႔တစ္ေန႔တည္းကကို ၇ေသာင္း ၈ေသာင္းေလာက္နဲ႔ ဝယ္စားေနရတယ္။ သယ္ယူပို႔ ေဆာင္ခြင့္ကပိတ္ထားတယ္။ ေအာက္ေျခတပ္ကိုလည္း ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက လာဘ္ထိုးတဲ့ပံုစံမ်ိဳးနဲ႔ပဲ သူတို႔က ဝယ္ယူစားေသာက္ခဲ့ၾကရတာျဖစ္တယ္။ အခုေလာေလာဆယ္မွာလည္း ဆန္ကုန္သည္တစ္ဦးက တစ္ခါတင္ ရင္ဆန္ အိတ္ ၅အိတ္ပဲ သယ္ခြင့္ရွိတယ္လို႔ ေျပာတယ္ေပါ့။ ဆန္္ကုန္သည္ေတြဆိုတာလည္း မ်ားမ်ားစားစား မရွိဘူး။ ဒုကၡသည္ အေရအတြက္က အင္မတန္မ်ားေနၿပီ။ အဲ့အေျခအေနမ်ိဳးေတြမွာ ေဒသခံၿမိဳ႕ထဲက ရြာသား ေတြ နဲ႔ပဲခြဲေဝယူၾကရတယ္။ နည္းနည္းပဲရွိတဲ့ အရာကို သူတို႔ခြဲေဝတဲ့အခါ ျပသနာေတြ ေရရွည္မွာ ျဖစ္လာႏိုင္ တယ္။ ဒါကလက္ရွိျဖစ္ ေနတဲ့ေနရာေတြေပါ့။ ဘာစားဘာေသာက္ရမယ္၊ ဘယ္မွာေနရ မယ္ဆိုတာမေသခ်ာ ဘူး။ အနာဂတ္က မေသခ်ာဘူးျဖစ္ေနတယ္။ တစ္ဖက္ကလည္း သူတို႔ ေလာေလာလတ္လတ္ေျပးလာ ရတဲ့အ ခါမွာ ခုလိုအၾကာႀကီးရွိေနတဲ့ ဒုကၡသည္ေတြလိုေတာ့မဟုတ္ဘူးေပါ့။ သူတို႔အေနနဲ႔ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ ေတြရွိေန ေသးတယ္။ ဥပမာဆိုရင္သူတို႔ အိမ္ျပန္ၿပီး ဘာေလးသြားလုပ္လိုက္ရရင္၊ ဘာေလးသြားစားလိုက္ရရင္ဆိုတဲ့ စိတ္မ်ိဳးရွိေနတယ္။ အဲ့ေတာ့ ေကာင္းတာက ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ေလးရွိေသးတယ္ေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ဘယ္အခ်ိန္ ဘယ္ အခါမွျပန္လာရမလဲ မသိဘူးေပါ့။ တႏိုင္းမွာဆိုရင္ ကေလးေတြအတြက္ ဗလာစာအုပ္ေတြက ဇူလိုင္လေလာက္ အထိသံုးၿပီးၿပီဆိုရင္ ကုန္သြားမယ့္သေဘာရွိတယ္။ ေလာေလာဆယ္ သူတို႔သံုးတဲ့ႏႈန္းနဲ႔ Exercise Book ေတြ ေပါ့ေနာ္။ တစ္ျခားဆိုရင္ေတာ့ ေျပာစရာလိုမယ္မထင္ဘူး။ ဒါ ျမင္သာထင္သာရွိတဲ့ အရာေတြကိုပဲ စေျပာတာ ေပါ့။ ဒါဟာအစိုးရ ထိန္းခ်ဳပ္ေနတဲ့ ေနရာမွာရွိတဲ့ ကမ့္ေတြထဲကတစ္ခုေပါ့။ အခုေလာေလာဆယ္ တုိက္ပြဲမျဖစ္ တာ လနဲ႔မခ်ီေသဘူးေပါ့။ တခ်ဳိ႕ေနရာေတြဆုိ မေန႔တစ္ေန႔ကအထိ ျဖစ္ေနေသးတာကိုး။ အဲ့ေတာ့ သူတုိ႔အ တြက္ဆုိရင္ လုံၿခဳံေရးကအစ ၊အသက္အိုးအိမ္ စည္းစိမ္ကအစ စုိးရိမ္ရတယ္။ ဥပမာ ညဘက္ေမာ္တာနဲ႔ လွမ္း ပစ္တာမ်ဳိး ၿပီးရင္ေတာ့ ဒုကၡသည္စခန္းေတြကို လွမ္းပစ္တာမ်ဳိး ျဖစ္တဲ့အခါက်ရင္ သူတုိ႔ရဲ့ အသက္အႏၱရာယ္ပါ ရွိလာတယ္။ မႏွစ္တုန္းကဆုိရင္ ခရစၥမတ္ညမွာ လုိင္ဇာကို ပစ္တာမ်ဳိး (လဂ်ာယန္) နားကငွက္ေပ်ာၿခံ မွာ အလုပ္သြားလုပ္တဲ့ လူေတြကုိ လွမ္းပစ္လုိက္ၿပီးေသသြားတာမ်ဳိးေပါ့။ ဒါေတြကအေပ်ာ္တမ္းလူသတ္သလို ေတာင္ျဖစ္ေနတယ္ လို႔ေျပာလုိ႔ရတယ္။ ဒါက အရပ္သားမွန္းလည္း သိတယ္။ အလုပ္သမားမွန္္းလည္းသိတယ္။ အဲ့ေတာ့ ဘယ္အခ်ိန္ထိဒီလုိျဖစ္ေနမလဲဆုိ တာကြၽန္မတို႔ခန္႔မွန္းလို႔မရဘူး။ ဒါ ဟာ KIA ထိန္းခ်ဳပ္ဧရိယာမွာေပါ့။ သူတုိ႔က ရိကၡာလည္း ျပတ္တဲ့အခါက်ေတာ့ Human trafficting လိုဟာမ်ဳိးလည္း အမ်ားဆုံးျဖစ္ေနတယ္။ ဒါ ကိုဘယ္လုိမ်ဳိး ျပန္ေျဖရွင္းမလဲ ဆုိတဲ့နည္းလမ္းကမရွိဘူး။ ကြၽန္မတုိ႔လည္း အစည္းေဝးသာ လုပ္ေနတာ အေျဖ ကဘယ္လိုမွရွာမရဘူး။ အဲ့ေတာ့ သူမ်ားအျမင္က အစည္းေဝးခ်ည္းလုပ္ေနၾကတာ ေလွ်ာ့ၾကပါအုံး၊ အလုပ္လုပ္ ၾကပါအုံးေျပာေပမယ့္ တကယ္ကကိုယ္ေတြက ဘယ္ဟာကိုေလွ်ာ့ၿပီး ဘယ္ဟာကို သြားလုပ္မလဲေပါ့။ လုပ္မယ့္ လမ္းေၾကာင္းလဲမရွိတဲ့ပုံစံမ်ဳိး ျဖစ္ေနတယ္ ေလာေလာဆယ္မွာ။

ေမး ။ ။ အစုိးရသစ္လက္ထက္မွာေကာ စစ္ေဘးေရွာင္ေတြရဲ႕အေျခေနက အရင္ အစုိးရလက္ထက္က အေျခေနေတြထက္ ထူးျခားေျပာင္းလဲလာတာ မရွိဘူးလား။

ေျဖ ။ ။ အခုထိေတာ့ ထူးျခားေျပာင္းလဲလာတာ မရွိဘူး။ မရွိတဲ့အျပင္ ျပႆနာ ကဘာလဲဆုိေတာ့ အရင္အစုိးရ တုန္းကမွ ကြၽန္မတုိ႔က advocacy လုပ္လုိ႔ အဆင္ ေျပတယ္ေပါ့။ အခုအစုိးရဆီမွာ advocacy လုပ္လုိ႔ အဆင္မေျပဘူး။ အဆင္မေျပတာကႏွစ္မ်ဳိးရွိတယ္။ ဥပမာဆုိရင္ အခမ္းအနားေတြပုံစံမ်ဳိးနဲ႔ လုပ္လုိ႔မရ ဘူး။ ေနာက္သတင္း ေတြျဖန္႔ရင္လည္း ၁၇(၁)နဲ႔ ဆြဲမယ္ဆိုတာ မ်ဳိး။ မနန္ပူတုိ႔လို ျမစ္ႀကီးနား အဖြဲ႔ေတြဆုိရင္ လည္း တပ္မေတာ္သိကၡာက်ေစတဲ့ ဆြဲခ်က္္ေတြနဲ႔ ဆြဲမယ္ဆုိရင္ အမွန္တရားကိုေတာင္မွ အမွန္္တရားလို႔ေျပာ လုိ႔ မရဘူးဆုိတဲ့ အေနအထားမ်ဳိးျဖစ္ေနတယ္။ ဒါအင္မတန္မွ ဝမ္းနည္းစရာေကာင္းတယ္။ ကြၽန္မတုိ႔လည္း တကယ္စိတ္မေကာင္းျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ့္လူေတြက ကုိယ့္အစုိးရလုိ႔ေျပာေပမယ့္ အမွန္တကယ္ကေတာ့ ကုိယ့္ အစုိးရမဟုတ္ဘူးဆုိတာ သိသာသြားတာေပါ့။ အဲ့ဒါေၾကာင့္ ကြၽန္မကေတာ့ ဒါသူမ်ားတင္္ေပးလို႔ ျဖစ္လာတဲ့ အစုိးရလုိ႔ပဲ သေဘာထားတယ္။ USDP မေရြးပဲနဲ႔ တမင္သက္သက္ ေပးခုိင္းထားသလား ဆုိတဲ့ဟာမ်ဳိး ဒီေမး ခြန္းေတြအမ်ားႀကီး ထြက္လာတာေပါ့။ ေနာက္တစ္ခုက ေရြးေကာက္ပြဲမတုိင္ခင္ ကတိကဝတ္ေတြေၾကာင့္မ်ား အဟန္႔အတားျဖစ္ေနသလားေပါ့။ NLD အစုိးရရဲ႕ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ ေတြၾကည့္ရင္ ေလာေလာဆယ္ ေတာ္ေတာ္ အခက္ခဲရွိပါတယ္။ အရင္တုန္္းကဆုိရင္ ကြၽန္မတုိ႔ကိုယ္တုိင္ သတင္းမီဒီယာေတြကေန အမွန္တုိင္းထုတ္္ေျပာ ႏုိင္တာမ်ဳိးအမ်ားႀကီးရွိတယ္။ ေဒသခံေတြကို သတင္းမီဒီယာေတြနဲ႔ ထိပ္တုိက္ေတြ႔ေပးၿပီး ေျပာၾကားေစ တာမ်ဳိး ေတြရွိခဲ့တယ္။ အခုခ်ိန္မွာေတာ့ အဲ့ဒါေတြလုပ္ဖုိ႔ အင္မတန္ခက္တယ္။ သူတုိ႔ကို လုပ္ခြင့္ေပးလုိက္္ရင္ သူတုိ႔ ဆီမွာအႏၱရာယ္ရွိသြားႏုိင္တယ္။ အဲ့လို အႏၱရာယ္ျဖစ္ရင္ သူတုိ႔ကို ဘယ္လိုကယ္တင္မလဲဆုိတဲ့ Maganisian ကရွိမထားဘူး။ ဒါကဘယ္ လိုပုံစံနဲ႔ ေျဖရွင္းရမလဲဆုိတဲ့အထိကို အခက္အခဲ ရွိတယ္။ အကုန္လုံးက အခုဆုိ ရင္ Scilent ျဖစ္သြားတာေပါ့။

ေမး ။ ။ ကခ်င္နဲ႔ ရွမ္းေျမာက္ေဒသမွာ လက္ရွိ စစ္ေဘးေရွာင္အေရအတြက္က ဘယ္ေလာက္ရွိလဲ။

ေျဖ ။ ။ အခုေလာေလာဆယ္ေျပာရမယ္ဆုိရင္ ကမ့္အေရအတြက္က မတုိးသေလာက္ျဖစ္ေနတယ္။ ကမ့္ေတြမွ မေဆာက္ခုိင္းတာကိုး။ ဒါေပမယ့္ ေလာေလာဆယ္ ငါးၿမိဳ႕နယ္က IDP အသစ္ျပန္ထြက္တာေပါ့။ မႏွစ္တုန္းက ေတာ့ စစ္ေဘးေရွာင္ ၁၂ဝဝဝဝ ေက်ာ္ရွိတယ္။ UNHCR က ထုတ္ျပန္ထား တာကေတာ့သူတုိ႔နဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္္ရြက္ အကူညီယူေနတဲ့ ကမ့္စာရင္းပဲ လုပ္ထားတဲ့အတြက္ လက္ရွိအမွန္တကယ္ရွိတဲ့ အေရ အ တြက္ထက္အၿမဲတမ္းနည္းပါတယ္။ တခ်ဳိ႕ေက်ာင္္းသားေတြဆုိရင္ အသင္းေတာ္ကဖြင့္ထားတဲ့ ေဘာ္ဒါေဆာင္ ေတြမွာေနၿပီး ေက်ာင္းသြားတက္တာမ်ဳိးေတြပါ ထည့္တြက္မယ္ဆုိရင္  အားလုံး တစ္သိန္းႏွစ္ေသာင္း ေက်ာ္ရွိပါ တယ္။ ကမ့္အသစ္ျပန္ထြက္လာတဲ့အခါ ဧျပီ၊ ေမ၊ ဇြန္ သုံးလအတြင္းမွာထြက္လာတာက  သုံးေသာင္းပတ္ဝန္း က်င္ရွိမယ္လုိ႔ ေမွ်ာ္လင့္တယ္။ ဒီဟာက ငါးၿမိဳ႕နယ္မွာေပါ့။ ခ်ီေဖြ၊ အင္ဂ်န္းယန္၊ တႏုိင္း၊ မုိး ေကာင္း၊ ဖားကန္႔ ၿမိဳ႕နယ္ေတြပါ။

ေမး ။ ။ လက္ရွိမွာ KIO ထိန္းခ်ဳပ္ ဧရိယာအတြင္းက စစ္ေဘးေရွာင္စခန္းေတြကို သြားလာခြင့္ ပိတ္ပင္ ထားတဲ့အေပၚဘယ္ လိုသုံးသပ္မိလဲ။

ေျဖ ။ ။ အခုခ်ိန္ထိကေတာာ့ ကန္႔သတ္နယ္ေျမလို႔ ေျပာရရင္ တႏုိင္းဧရိယာတစ္ခု ပဲရိကၡာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ကန္႔သတ္ထားသလို ျဖစ္ေနတယ္။ ကန္႔သတ္မႈဆုိတာက ရိကၡာသယ္ေဆာင္မႈေပါ့။ ဥပမာဆုိရင္ေတာ့ ဆန္ ၊ဆီ ဆိုတဲ့ ဟာမ်ဳိးေတြေပါ့။ အဲ့ဒါကိုကန္႔ သတ္ထားတာျဖစ္တယ္။

ေမး ။ ။ အဲ့ဒီလိုကန္႔သတ္မႈေတြလုပ္တဲ့ အေပၚမွာ ဘယ္လိုျမင္မိလဲ။

ေျဖ ။ ။ ကြၽန္မအေနနဲ႔ကေတာ့  International Humanatian Law ကို တုိက္႐ုိက္ခ်ဳိးေဖာက္ေနတယ္လုိ႔ ျမင္တယ္။ ဒုကၡသည္ေတြအေနနဲ႔ သူတုိ႔ရဲ့ ကုိယ္ပုိင္ဆႏၵအရဒုကၡသည္ ျဖစ္ၾကတာလဲမဟုတ္္ဘူး။ လူတစ္ ေယာက္ျဖစ္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ လူ႔ဂုဏ္သိကၡာနဲ႔အညီ ေနထုိင္စားေသာက္ခြင့္ကေတာ့ရွိရမွာျဖစ္တယ္။ ေလာ ေလာဆယ္ကေတာ့ အငတ္ထားၿပီးေတာ့ၿခိမ္းေျခာက္တာမ်ဳိးလို ျဖစ္ေနတယ္။ ဒီတစ္ေခါက္ သူတုိ႔ေတြရဲ႕ဇာတ္ လမ္းကေတာ့ အရင္ IDP ေတြထက္ကို အေျခေနကြာတာေပါ့။ အရင္ တုန္းကေတာ့ တုိက္ပြဲေတြ နီးစပ္လာတဲ့ အတြက္ထြက္ေျပးရတာ နံပတ္တစ္။ ဒုတိယတစ္ခုကေတာ့ တုိက္ပြဲေတြၾကားထဲမွာ မိမိရပ္ရြာ ထိခုိက္သြားတဲ့ အတြက္ ထြက္သြားရတာျဖစ္တယ္။ အရင္ IDP ေတြက အဲ့လိုမ်ဳိး ရွိခဲ့တယ္။  ဒါေပမယ့္ ေလာေလာဆယ္ IDP ေတြက သူတုိ႔ကို  ဓားစာခံအေနနဲ႔ ထည့္သုံးတာမ်ဳိး ျဖစ္ေနတာ။ ဥပမာ (လြိဳင္ေနာင္ပူး)ဆုိရင္လည္း ကြၽန္မတုိ႔ သိသိႀကီးနဲ႔ ဘယ္လိုမွကယ္လုိ႔မရဘူး။ ပထမတစ္ေခါက္ဆုိရင္ သူတုိ႔လႊတ္ေပးလုိက္ပါၿပီဆုိၿပီး တ ရားဝင္ေၾက ညာထားလို႔ ကြၽန္မတုိ႔လည္း ေအာ္ေနတဲ့သူေတြကို လႊတ္ေပးလိုက္္ပါၿပီဆုိၿပီး ဂုဏ္သိကၡာဆည္္ေပးတဲ့အေနနဲ႔ ေအာ္လိုက္ၾကေသးတယ္။ ဘယ္ဟုတ္မလဲ သူတို႔ေတြကို ေလွာင္ထားလိုက္သလိုမ်ဳိး ျဖစ္သြားတာ။ ဒီဟာမ်ဳိး ေတြက ဂုဏ္သိကၡာ နည္းနည္းမွမရွိဘူး။ အရမ္းကိုေအာက္တန္း က်တဲ့လုပ္္ရပ္ပုံစံမ်ဳိး ျဖစ္ေနတယ္။

ေမး ။ ။ IDPS ကမ့္ေတြကို အၿပီးပိတ္ သိမ္းဖုိ႔ လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့အေပၚမွာ ဘယ္ လိုျမင္မိလဲ။

ေျဖ။ ။ IDPS စခန္းေတြကို ဖ်က္သိမ္း လိုက္မယ္ဆုိတာ အစုိးရတင္မဟုတ္ပဲနဲ႔ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ အဖြဲ႔ အစည္းေတြပါ ပါတာကို ေတြ႔ရတယ္။ တနည္းအားျဖင့္ကမ့္ ေတြကို ပိတ္သိမ္းတယ္ဆိုတာ ေကာင္းပါတယ္။ ဥပ မာဆုိရင္ ဘယ္သူမဆုိ ဒီလိုကမ့္ေတြမွာ ဆယ္ေပပတ္လည္ ဆယ့္ငါးေပပတ္ လည္အခန္းေတြထဲမွာ မေန ခ်င္္ၾကဘူး။ ကြၽန္မတို႔လည္း ေနခ်င္မွာမဟုတ္ဘူးေလ။ ကိုယ့္အိမ္ကိုယ့္ယာလို လုံလုံၿခဳံၿခဳံရွွိေနမွ ေနမွာေပါ့။ ဒီအ ေျခေနမ်ဳိးမွာ ကမ့္ေတြ ပိတ္သိမ္းမယ္ဆုိတဲ့အခါ အကုန္လုံးသေဘာက်ၾကမွာပဲျဖစ္တယ္။ ျပႆနာက ဘယ္လိုပုံ စံမ်ဳိးနဲ႔ ဒီကမ့္ေတြကို ပိတ္သိမ္းမလဲဆုိတာ ျဖစ္တယ္။ ကြၽန္မအေနနဲ႔က ေတာ့ International Humanatian Law အရပဲ ျဖစ္သင့္တယ္။  သူတုိ႔အေနနဲ႔ Human Right Law , International Humanatian Law and Principle ေတြကို လုိက္နာရမွာ ျဖစ္တယ္။ ဒုကၡသည္ေတြက သူတုိ႔ဂုဏ္ သိကၡာနဲ႔အညီ လုံၿခဳံစြာ မိမိ ဆႏၵအေလ်ာက္ ေနရပ္ျပန္ဖုိ႔အတြက္ ေရြးခ်ယ္ပုိင္ခြင့္ရွိပါ တယ္္။

ေမး။ ။ လက္ရွိအခ်ိန္မွာKIO နဲ႔ အစုိးရ ၾကား ၿငိမ္းခ်မ္းေရးေဆြးေႏြးမႈမရွိသေလာက္ ျဖစ္ေနတာဘာေၾကာင့္ လုိ႔ထင္လဲ။

ေျဖ။ ။ ေလာေလာဆယ္ေတာ့  KIA နဲ႔တကယ္မေတြ႔တာ မဟုတ္ဘူး။ သူတုိ႔မ ေတြ႔တာက Nothem Alliance တစ္ခုလုံးနဲ႔ မေတြ႔တာ။ Nothem Alliance ထဲမွာ အခုေတြ႔ေနတာကေတာ့ ‘ဝ’ အဖြဲ႔ကိုပဲ ေတြ႔ေနတာ။ ဒါေပမယ့္ ‘ဝ’ ဖက္ကုိ ၾကည့္မယ္ဆုိလည္း နဂုိကတည္းက နကလ ႐ုံးက ‘ဝ’ မွာရွိၿပီးသား ျဖစ္တာကိုး။ အဲ့အ ေနနဲ႔ ဆက္သြားတဲ့ ပုံစံမ်ဳိးလည္္းရွိတာေပါ့။ အဲ့ေတာ့ဒါေတြကို အျပစ္တင္တယ္ဆုိတာထက္ ေျမာက္ပုိင္းမဟာ မိတ္အဖြဲ႕ထဲမွာ ရွိ တဲ့ အဖြဲ႕စည္းေတြ အားလုံးမပါသေရြ႕က ေတာ့ ဘယ္လိုနည္းနဲ႔မွ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးုဆိုတဲ့ ဘက္ကို ေရာက္မွာမဟုတ္ဘူးဆုိတာ လူတုိင္းရိပ္မိေလာက္ၿပီလို႔ ယူဆပါတယ္။

ေမး။ ။ အစုိးရနဲ႔ တုိင္းရင္းသားလက္ နက္ကုိင္ အဖြဲ႔ေတြၾကား ၿငိမ္းခ်မ္းေရးတည္ ေဆာက္ႏုိင္ဖုိ႔ ဘယ္လို အႀကံျပဳခ်က္ေပးခ်င္လဲ။

ေျဖ။ ။ တစ္ႏုိင္ငံလုံးရဲ့ အေျခေနကို ၾကည့္မယ္ဆုိရင္ ကြၽန္မတုိ႔ဆီမွာ  Signatoian အခ်င္းခ်င္းတုိက္ခဲ့တာ လည္းရွိၿပီးၿပီ။ ဥပမာ ဆုိရင္ PNLO,CRSS လည္း လြန္ခဲ့တဲ့ တစ္လေက်ာ္တုန္းက ရွမ္းျပည္နယ္မွာ တုိက္ခဲ့ၿပီ။ ေနာက္တစ္ခုက လက္မွတ္မထုိး ေသးတဲ့အဖြဲ႔နဲ႔ ထုိးၿပီးသားအဖြဲ႔ေတြလည္း တုိက္ခုိက္တာ ရွိတယ္။ ဥပမာဆုိရင္ ပေလာင္နဲ႔ RCSS ရွမ္းအဖြဲ႔ေတြေပါ့။ သူတုိ႔ေတြနဲ႔ တုိက္တာမွ အႀကီးအက်ယ္တုိက္တာပဲေလ။ ဒီလိုအေျခေန မ်ဳိးေတြကို ၾကည့္မယ္ဆုိရင္ သူတုိ႔အေနနဲ႔က NCA ဆိုတဲ့အရာ ဟာအားလုံးပါဝင္ေရးေပါ့။ ဒါ ေၾကာင့္တုိက္ ခုိက္ ေနတဲ့အဖြဲ႔စည္းေတြ အားလုံးမပါသေရြ႕ကေတာ့ ၿငိ္မ္းခ်မ္းေရး လမ္းေၾကာင္းအစစ္အမွန္မဟုတ္္ဘူးလို႔ ေျပာရမွာ ေပါ့။

ေမး။ ။စစ္ေဘးေရွာင္ေတြအတြက္ လတ္တေလာ လိုအပ္ခ်က္ေတြနဲ႔ အစုိးရ ဘက္က လုပ္ေဆာင္ေပးသင့္တဲ့ အခ်က္ ေတြက ဘာေတြျဖစ္မလဲ။

ေျဖ ။  ။ IDP ဆိုတာလည္း ျမန္မာႏုိင္ငံ သားေတြျဖစ္တယ္။ သူတုိ႔ရဲ့ ဆုံး႐ႈံးနစ္နာမႈ ဟာ ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ႕ ဆုံး႐ႈံးနစ္နာမႈပဲ ျဖစ္တယ္။ ဒါေပမယ့္ ေလာေလာဆယ္ အစိုးရ အေနနဲ႔ IDP လို႔ေျပာလုိက္္ရင္ တစိမ္း အ ေၾကာင္းကုိ ေျပာလိုက္သလို ပုံစံမ်ဳိးပဲအၿမဲ တမ္းလုပ္ေနတယ္။ ဥပမာ ရခုိင္ေဒသမွာ ဆုိရင္ IDP လို႔ ေျပာလိုက္ ရင္ သူတုိ႔အေနနဲ႔ က်ေတာ့ IDP ဆိုတာ သူတုိ႔ ႏုိင္ငံသာားမဟုတ္ဘူးလို႔ အၿမဲတမ္းေျပာေလ့ရွိတယ္္။ ဒါဆုိရင္ ကခ်င္၊ ရွမ္း ၊ မြန္ သူတုိ႔ေတြကေတာ့ ဘာျဖစ္လုိ႔ ဒီလိုျဖစ္လဲေပါ့။ ဒါကြၽန္မတုိ႔ရဲ့ ေမးခြန္းျဖစ္တယ္။ ဒါနုိင္ငံေတာ္ တစ္ရပ္ အေနနဲ႔ မိမိကိုယ္တုိင္ဦးေဆာင္ၿပီး တာဝန္ယူေဆာင္ရြက္ရမယ္။ အဲ့ဒါကိုလည္း အျမန္ဆုံး ေဆာင္ရြက္ သင့္တယ္။ IDP ေတြရဲ့ လုံျခဳံေရးကအစ အသက္ေမြးဝမ္းေၾကာင္းက အစမိမိေဒသမွာ ဂုဏ္သိကၡာရွိရွိ ေနထုိင္ လုပ္ကုိင္ စားေသာက္္ႏိုင္ခြင့္ကို ဖန္တီးေပးဖုိ႔ အျမန္ဆုံးလိုအပ္ေနတယ္။ ဒါႏိုင္ငံ့ရဲ႕စြမ္းအားေတြ။ ဥပမာလူတစ္ ေယာက္ဟာ သူရဲ့ စြမ္းေဆာင္ႏုိင္မႈဟာ Production နဲ႔ တြက္ မယ္ဆုိရင္ အသက္ ၆ဝ အထိပဲ အလုပ္ လုပ္အုံး။ Production ဘက္က ၾကည့္ရင္အမ်ားႀကီးျဖစ္တယ္။ ေလာေလာဆယ္ ဒီလူေတြကို အားေကာင္းေမာင္းသန္ ေတြကို ကမ့္မွာမထုိင္စား၊ ထုိင္စားေနေအာင္၊ မဝေရစာနဲ႔ စားေနေအာင္ကို တမင္သက္သက္ ဖန္တီးသလို ျဖစ္ေနတယ္။ ဒါဟာနုိင္ငံေတာ္ရဲ႕ ဆုံး႐ႈံးမႈလည္းျဖစ္တယ္။ အဲ့ဒါကို အျမန္ဆုံး  Awere ျဖစ္သင့္ၿပီ။ ဒီဒုကၡသည္ ကေလးေတြဟာႀကီးလာလို႔ ပညာမတတ္ရင္ နုိင္္ငံေတာ္ရဲ့နစ္နာမႈပဲျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္ အျမန္ဆုံး ကိုင္္တြယ္ေျဖရွင္းၿပီး စစ္မွန္တဲ့ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရဖုိ႔အတြက္ပဲ လုိအပ္ေနတယ္။ ဒါကိုလုပ္ဖုိ႔လည္း ကြၽန္မတုိ႔ အတုအ ေယာင္ပုံစံမ်ဳိးနဲ႔ေတာ့ အဆင္မေျပေလာက္ဘူး။ ေလာေလာဆယ္ NCA ကေနျဖစ္လာတဲ့ ဒီနုိင္ငံေရးေဆြး ေႏြးပြဲေတြ၊ ေဒၚေအာင္ဆန္္းစုၾကည္ဦးေဆာင္ေနတဲ့ ဟုိျပည္နယ္ ဒီျပည္နယ္၊ ဟုိတုိင္းေဒသၾကီး ဒီတုိင္းေဒသ ၾကီးမွာရွိေနတဲ့ ေဒသခံမ်ားနဲ႔ေတြ႔ေနတဲ့ ၿငိမ္း ခ်မ္းေရး ေဆြးေႏြးပြဲဆုိတာ ဒါေတြက အာပလာပဲ ျဖစ္ေနတယ္။

ေမး ။ ။ ေနာက္ဆုံး ဘာမ်ားျဖည့္စြက္ ေျပာခ်င္္ပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ ကြၽန္မအေနနဲ႔ေတာ့ အစုိးရဆီမွာသာ တကယ္တမ္း Political Will ေပါ့ ႏုိင္ငံေရးအရ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လုပ္ေဆာင္ဖုိ႔ ဆႏၵရွိတယ္ဆုိရင္ လုပ္ေဆာင္ႏုိင္တဲ့ အေျခေနမ်ဳိးမွာ ရွိေနေသးတယ္လို႔ျမင္တယ္။ ဒီထက္ပုိ ဆုိးလာတဲ့ အေျခေနမ်ဳိးမွာ ကိုယ့္လက္ထဲမွာဘာမွ Control မရွိဘူးဆုိတဲ့ အေျခေနမ်ဳိးဆုိပုိဆုိးမယ္။ ဥပမာ ဆုိရင္ ၂ဝ၂ဝ ေနာက္ပုိင္းဆုိတာက NLD က ထပ္ႏုိင္မလားမႏုိင္ဘူးလားဆိုတာ ဘယ္သူမွ ကံေသ ကံမ ေျပာ လုိ႔မရဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ကြၽန္မတို႔အေနနဲ႔ လုပ္သင့္လုပ္ထုိက္တဲ့အရာေတြကို အျမန္ဆုံး ရဲရဲဝံံ့ဝံ့လုပ္ဖုိ႔ အခ်ိန္ တန္ၿပီလို႔ ယူဆတယ္။ NLD အေနနဲ႔ အခုလိုမ်ဳိးမေနသင့္ေတာ့ဘူးလို႔ ယူဆတယ္။

 

အက္စ္အမ္ေအ

=